Anı Kitabı ile Sevdiğiniz Birinin Hikâyesini Saklamak

Babaannem geçen yıl bir kutu fotoğraf bıraktı. Renkleri solmuş, arkasında kimin kim olduğunu belirten birkaç kelime, bazılarında hiçbir şey yazmıyor. Ailece o kutuyu masaya döktük ve fark ettik ki fotoğraflar tek başına bir şey anlatmıyor. Hikâyeyi bilen insan gittiğinde, hikâye de gidiyor. Bir anı kitabı fikri bize tam da bu boşluktan geldi: fotoğrafları bir hikâyeye, hikâyeyi de saklanabilir bir nesneye çevirmek.

Bu konuda yazmak biraz zor, çünkü çoğu hediye rehberi neşeli bir tonla başlar. Burada öyle olmayacak. Bu tür bir kitap çoğu zaman bir kayıptan sonra, ya da bir kayba hazırlanırken düşünülüyor. Bazen de basitçe, uzaktaki ya da yaşlanan bir aile büyüğünün hikâyesinin kaybolmasını istemediğiniz için düşünülüyor. Her iki durumda da amaç aynı: birinin hayatını, ona dair somut sahneleri, gelecekteki torunların bile okuyabileceği bir biçime sokmak.

Bunu yazının başında söylemek istiyorum çünkü bazı okuyucular için doğru zamanlama önemli olacak: burada bahsettiğimiz kitap bir yas ritüeli değil, bir hatırlama nesnesi. Kimi aile vefat sonrası hazırlıyor, kimi ise henüz vakit varken, o kişi hâlâ hikâyeleri kendi ağzından anlatabiliyorken başlıyor. İkisi de aynı derecede anlamlı, sadece süreç biraz farklı ilerliyor.

Bu tür bir kitap tam olarak nedir

Anı kitabı, sevdiğiniz birinin gerçek fotoğraflarından ve sizin ya da ailenizin paylaştığı anılardan yola çıkarak yazılan ve elle resmedilen bir hikâye kitabı. Hazır bir kalıba isim eklenmiyor; kitap o kişinin gerçek yaşamına, alışkanlıklarına, sevdiği yerlere göre kurgulanıyor. Fableself'te böyle bir kitabı yazarken önce sizinle konuşuyoruz, hangi anıların anlatılmaya değer olduğuna birlikte karar veriyoruz, sonra o anılar tek tek resimleniyor.

Bunu bir biyografiden ayıran şey uzunluk değil, seçim. Kitap her şeyi anlatmaya çalışmıyor. On, on beş sahne seçip onları derinlemesine işliyor. Bir mutfak kokusu, bir bahçe, sabah rutini, bir söz kalıbı. İnsanı hatırlatan şey genelde büyük olaylar değil, bu küçük tekrarlar oluyor. Bir düğün fotoğrafı elbette güzel durur ama torununuza dedesini gerçekten hatırlatan şey, muhtemelen onun kahvesini nasıl içtiği ya da bahçede hangi ağacın altında oturmayı sevdiğidir.

Bir isim bir mezar taşında kalabilir. Bir hikâye ise bir rafta durur ve okunur.

Hangi anılar iyi bir hikâyeye dönüşür

Aileler bize genelde "nereden başlayacağımızı bilmiyoruz" diyor. Bu doğal, çünkü bir hayatı özetlemek kolay değil. Birkaç yönlendirici soru genelde işe yarıyor.

Günlük alışkanlıklar

Büyük olaylardan çok, tekrar eden küçük şeyler bir insanı tanımlıyor. Her sabah aynı saatte çayını demlemesi, bahçedeki gülleri belli bir sırayla sulaması, telefonda hep aynı cümleyle açması. Bunlar sıradan görünür ama bir sayfada resmedildiğinde birden çok güçlü oluyor, çünkü herkes onu tam olarak böyle hatırlıyor. Bu tür detayları toplarken aileden birkaç kişiye aynı soruyu sormak faydalı oluyor; herkes farklı bir alışkanlığı hatırlıyor.

Aile içindeki rolü

Herkesin ailede bir rolü vardır. Şakacı olan, her sorunu çözen, bayramlarda mutfağı yöneten, herkesi son anda arayıp yola çıkaran. Bu rolü tarif eden bir iki anekdot, kitabın omurgasını oluşturuyor. Rol tanımını soyut bırakmayın; "herkesi toparlardı" yerine, hangi bayramda, nasıl toparladığını anlatan tek bir sahne çok daha güçlü duruyor.

Söylediği sözler

Sürekli tekrarladığı bir laf, bir tavsiye, bir şaka kalıbı varsa mutlaka paylaşın. Bu tür cümleler kitapta doğrudan alıntılanabiliyor ve okuyanı gülümsetiyor; hazırladığımız kitaplar sadece hüzünlü olmak zorunda değil, çoğu ailenin en sevdiği sayfalar aslında gülümseten olanlar oluyor.

Torunlar ya da gençler için bıraktığı iz

Bir büyük anne büyük babanın hikâyesini yazıyorsanız, torunlarla paylaştığı özel anlar özellikle değerli. Balık tutmayı öğretmesi, bir masalı her gece aynı şekilde anlatması, bahçede birlikte toprak karıştırması gibi sahneler, kitabı okuyacak çocuklar için doğrudan bir köprü kuruyor. Henüz o büyüğü tanıyamamış ya da çok küçükken kaybetmiş torunlar için bu köprü bazen tek bağlantı noktası oluyor.

Hangi fotoğrafları göndermeli

Fotoğraf seçimi burada biraz farklı ilerliyor, çünkü genelde farklı dönemlerden, farklı kalitede fotoğraflar bir araya geliyor. Bu sorun değil, aksine zenginlik.

Farklı yaşlardan fotoğraflar iyi çalışıyor. Gençlik fotoğrafları, orta yaş, son yıllar. İllüstratör bunlardan tutarlı bir karakter modeli çıkarabiliyor; eski, biraz bulanık kareler bile referans olarak yeterli oluyor.

Yüzün net göründüğü birkaç kare şart. Geri kalanı atmosfer için: sevdiği ev, bahçe, sık gittiği bir yer, elinde tuttuğu bir eşya, mutfaktaki o eski çaydanlık. Bu detaylar kitaba gerçek bir mekân duygusu katıyor ve okuyanı gerçekten o eve, o bahçeye götürüyor.

Aile albümünden taranmış eski fotoğraflar da kullanılabilir. Baskı kalitesi düşük olsa bile referans olarak sorun çıkarmıyor, çünkü illüstratör fotoğrafı birebir kopyalamıyor, ondan yola çıkarak resmediyor. Telefonla çekilmiş, çerçevesiz, hatta biraz kırışmış bir kare bile yeterli malzeme sağlıyor.

Hangi illüstrasyon stili yakışır

Katalogdaki her stil bu iş için uygun değil. Dört stili özellikle öneriyoruz.

Suluboya, yumuşak ve sıcak bir his bırakıyor; en çok tercih edilen seçenek. Sınırların erimesi, keskin bir portreden çok bir izlenim bırakması, hatırlama duygusuna çok yakışıyor.

Vintage gravür, özellikle daha önceki nesillerden birini anlatıyorsanız, dönemin ruhunu yakalıyor. Siyah beyaza yakın, çizgisel bir görünüm eski fotoğraflarla da iyi eşleşiyor.

İzlenimci stil ışığı ve anı ön plana çıkarıyor, keskin portre yerine duyguyu vurguluyor. Bir bahçede, bir pencere kenarında oturan birini anlatırken özellikle güçlü.

Kalem taslağı ise sade, neredeyse bir defter sayfası gibi durduğu için bazı aileler bunu daha samimi buluyor, sanki biri o anıyı elle karalamış gibi. Tüm örnekleri stiller sayfasında inceleyebilirsiniz; bir stilin gerçek örneğini görmek, onu tarif etmekten çok daha hızlı karar verdiriyor.

Süreç nasıl işliyor

Süreç diğer kişiye özel kitaplarla aynı adımlardan geçiyor, ama biraz daha zaman ve konuşma gerektiriyor. Önce paylaştığınız fotoğraf ve notlardan bir hikâye taslağı çıkarıyoruz. Siz onaylayınca illüstrasyona geçiliyor. Dijital provayı görüp beğenmeden ödeme alınmıyor, yani beğenmediğiniz bir sayfa asla basılmıyor. Fotoğraflar özel tutuluyor ve kargo sonrası siliniyor. Sürecin tamamını nasıl çalışır sayfasında adım adım okuyabilirsiniz.

Zamanlama konusunda dürüst olmak gerekirse, bu tür bir kitap iki günde hazırlanmıyor. Yazım ve resimleme birkaç hafta sürüyor, çünkü doğru sahneleri seçmek ve doğru tonu bulmak zaman istiyor. Bir yıl dönümüne, bir doğum gününe ya da aile buluşmasına yetiştirmek istiyorsanız birkaç hafta önceden başlamanızı öneririz. Yas taze ise acele etmeyin; bazı aileler taslağı aylar sonra tamamlıyor, bu tamamen normal.

Ailece nasıl birlikte hazırlanır

Bu tür bir kitap tek kişinin işi olmak zorunda değil. Kardeşler, kuzenler, hatta uzak akrabalar aynı kişiye dair farklı anılar taşıyor. Ortak bir not dosyası açıp herkesten üç beş cümle istemek, tek kişinin hafızasına güvenmekten çok daha zengin bir sonuç veriyor. Bazı ailelerimiz kitabı bir sürpriz olarak hazırlıyor, bazıları ise sürecin kendisini bir araya gelme vesilesi yapıyor, birlikte fotoğraf seçip birlikte anı paylaşarak. İkinci yöntem, özellikle taze bir kayıptan sonra, iyileşmeye küçük bir katkı da sağlıyor.

Sık sorulanlar

Anı kitabı sadece vefat sonrası mı hazırlanır? Hayır. Birçok aile, henüz aramızdayken bir büyüğün hikâyesini kaybetmeden kaydetmek için bu tür bir kitap yaptırıyor. Erken başlamak, o kişinin kendi anlattığı detayları da kitaba katmayı mümkün kılıyor.

Fotoğraf kalitesi düşükse yine de olur mu? Evet. Eski, taranmış ya da biraz bulanık fotoğraflar referans olarak yeterli; illüstrasyon fotoğrafı birebir kopyalamıyor.

Kaç sayfa oluyor? Baskı edisyonuna göre değişiyor; Petite, Standard ve Deluxe olmak üzere üç seçenek sunuyoruz, her biri farklı sayfa sayısı ve kapak kalitesiyle geliyor.

Kitap Türkçe mi İngilizce mi olur? İkisi de mümkün. İki dilli aileler için her iki dilde hazırlanabiliyor.

Son bir söz

Bu kitap bir yası bitirmiyor, bunu söylemiyorum. Ama elinizde tutabileceğiniz, sayfaları çevirebileceğiniz, çocuğunuza ya da torununuza gösterip "işte büyükannen böyleydi" diyebileceğiniz bir şey bırakıyor. Kutudaki dağınık fotoğraflar bir hikâyeye dönüştüğünde, o kişi bir şekilde odada kalmaya devam ediyor. Hazır olduğunuzda sipariş sayfasından başlayabilir ya da önce anı kitabı sayfasını inceleyebilirsiniz; ilk adım sadece birkaç fotoğraf ve birkaç cümlelik bir anı.